Geçici takılmalar ile kekemelik nasıl ayırt edilir, değerlendirmede neler yapılır? Kekemelik teşhis sürecini Dil ve Konuşma Terapisti Dkt. Şevval Zümra Öztürk'ün yaklaşımıyla anlattık.
Her takılma kekemelik değildir. Özellikle 2-5 yaş arasındaki çocuklar, düşünceleri kelimelerden hızlı ilerlediği için zaman zaman duraksar ya da kelimeleri tekrar eder. Kekemeliği bu gelişimsel akıcısızlıktan ayırmak ve doğru yol haritasını çizmek, dil ve konuşma terapistinin yaptığı kapsamlı bir değerlendirmeyle mümkündür.
Gelişimsel akıcısızlık ile kekemelik arasındaki fark
Gelişimsel akıcısızlıkta genellikle:
- Bütün kelime ya da kelime grupları tekrarlanır ("ben ben gidiyorum")
- "ııı", "şey" gibi dolgu sesleri kullanılır
- Takılmalar gerginlik içermez ve çocuk bunun farkında değildir
Kekemeliği düşündüren durumlarda ise:
- Ses ve hece tekrarları sıktır ("ka-ka-kalem", "k-k-kalem")
- Sesler uzatılır ("mmmmama")
- Sesin hiç çıkmadığı bloklar yaşanır
- Takılmalara gerginlik, göz kırpma, baş hareketi gibi eşlik eden davranışlar eklenir
- Çocuk takılmalardan rahatsız olur ya da konuşmaktan kaçınır
Değerlendirmede neler yapılır?
- Ayrıntılı öykü: Kekemeliğin ne zaman başladığı, nasıl seyrettiği, ailede kekemelik öyküsü ve çocuğun genel gelişimi konuşulur.
- Konuşma örneği alma: Oyun, resim anlatma, sohbet ve okuma gibi farklı ortamlarda konuşma kaydedilir.
- Takılmaların analizi: Takılmaların türü, sıklığı ve süresi belirlenir.
- Eşlik eden davranışlar: Konuşmaya eşlik eden gerginlik ve hareketler gözlemlenir.
- Duygusal boyut: Çocuk ya da yetişkinin konuşmaya ilişkin duyguları, kaygısı ve kaçınma davranışları değerlendirilir.
- Dil ve sesletim taraması: Kekemeliğe eşlik eden başka güçlükler olup olmadığına bakılır.
Değerlendirme sonrası
Dil ve Konuşma Terapisti Dkt. Şevval Zümra Öztürk, değerlendirme sonuçlarını aileyle ayrıntılı biçimde paylaşarak kekemeliğin olup olmadığını, risk etkenlerini ve önerilen yol haritasını birlikte belirler. Bazı çocuklar için düzenli aralıklarla izlem yeterli olurken, bazıları için terapiye hemen başlanması önerilir.
Ailenin evde çektiği kısa konuşma videoları, değerlendirme sürecinde çok değerlidir; çünkü kekemelik gün içinde ve farklı ortamlarda değişkenlik gösterebilir.
Yetişkinlerde değerlendirme
Yetişkinlerde değerlendirme; konuşma akıcılığının yanı sıra kekemeliğin iş, eğitim ve sosyal yaşama etkisini, kişinin konuşma kaygısını ve kaçındığı durumları da kapsar. Terapi hedefleri, kişinin günlük yaşamdaki önceliklerine göre birlikte belirlenir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzmanın muayene, tanı veya tedavisinin yerini tutmaz. Kendiniz ya da yakınınız için bir dil ve konuşma terapistine danışınız.
Tüm yazılara dön


